Jonida Drogu

Procesi i vėshtirė i integrimit tė Shqipėrisė nė strukturat e sistemit ndėrkombėtar pati pasoja tė mėdha nė prestigjin dhe sjelljen e politikės sė jashtme tė Shqipėrisė. Deri nė 1991, megjithėse Shqipėria ishte e pavarur – anėtarėsia Shqiptare nė organizatat ndėrkombėtare dhe Kombet e Bashkuara ishte shumė e kufizuar. Gjatė viteve tė fundit pas rrėzimit tė Komunizmit, Shqipėria u bė anėtare e njė numri tė konsiderueshėm tė organizatave ndėrkombėtare dhe integrimi i saj nė kėtė sistem krijoi probleme tė reja dhe  kėrkoi kėshtu formulimin e politikave tė reja.

Ngjarjet e fundit pas rrėzimit tė Komunizmit nė Shqipėri, ndonėse nxinė reputacionin Shqiptar nė arenėn ndėrkombėtare, krijuan gjithashtu shenjėn e fundit tė rėnies sė njė kapitulli tė paharrueshėm nė historinė ndėrkombėtare diplomatike. Ndėrsa diplomacia Shqiptare po eksploron mėnyra tė reja dhe po pėrballet me njė situatė delikate nė Ballkan, ate tė Kosovės, qė ėshtė gjithashtu njė kapitull i gjatė rebelimi nė mėnyrėn mė natyrale pėr pavarėsi dhe respektimin e tė drejtave themelore tė njeriut tė cilat janė shkelur dukshėm pėr njė kohė tė konsiderueshme.

Nė mė shumė se pesė dekada mė parė, gjashtė anėtarėt e parė tė themelimit tė atij ekipi qė u krijua dhe u quajt Bashkimi Komunitar Europian, mbyllen perfundimisht njėherėe e pėrgjithmonė derėn e konflikteve historike ndėrmjet tyre.

Ideja gjeniale dhe e vėrtetėe e Monesė dhe Shumanit pėr t’u bashkuar pėrreth njė interesi tė pėrbashkėt ekonomik, i cili do tė  menjanoj konfliktet e reja ndėrmjet vendeve Europiane  rezultoi tė ishte investimi mė i mirė gjithashtu me i qendrueshem dhe mė frytshėm, pra  investimi qė  Europa  kishte mė shumė nevojė.

Ėshtė saktėsisht ky vizion qė Diplomacia Shqiptare ka vendosur nė krijimin e politikave tė jashtme rajonale dhe qėllimi pėr tė zhvilluar mė tej marrėdhėniet me Europėn  Lindore. Ėshtė vizioni  pėr stabilitetin e rajonit, nė paqe dhe prosperitet ekonomik, nė njė bashkėpunim dinamik tė hapur rajonal, ku mos tė mbizoterojnė  krizat  por njė bashkėpunim ku prodhohen dhe vlerėsohen vlerat mė tė mira.                        

Aktiviteti ynė diplomatik ka pėr qėllim tė gjejė elemente tė rinj pėr implementimin e politikave rajonale tė krijuara nė mėnyrė tė vendosur mbi parimet e demokracisė, tė drejtave tė njeriut dhe outputėve tė tyre nė baza, mbi tė cilat qėndrojnė zgjedhjet e lira dhe tė ndershme gjithashtu dhe demokratizimi i insitucioneve, nė integritetin ekonomik dhe nė dėshiren pėr tė vendosur njė sistem tė ri komunikimi dhe vlera bashkėjetuese nė rajon.

Shqipėria ėshtė njė ndėr vendet e para tė njohura si kandidate potenciale qė  kur filluan negociatat pėr Marrėveshjen e Stablizim Asocimit nė 2003. Kėto negociata u arritėn me sukses dhe konkretizimi i firmosjes nė 12 Qershor tė vitit 2006 tė kėsaj marrėveshjeje tepėr tė rėndėsishme, plotesoi hapat e para drejt njė anėtarėsimi tė plotė tė Shqipėrisė nė Bashkimin Europian.

Megjithatė, pranimi i Shqipėrisė nė Bashkimin Europian varet kryesisht nga stabiliteti ekonomik dhe politik. Duke ndjekur hapat e vendeve tė pranuara se fundmi nga Europa Lindore, Shqipėria ka qenė tepėr e angazhuar me Insitucionet Europiane dhe NATO, dhe  ka mbajtur pozitėn e saj si njė faktor stabiliteti dhe njė aleat i fortė i Europės Perėndimore nė rajonin e trazuar dhe tė ndarė tė Ballkanit. Pranimi dhe pėrfshirja e Shqipėrisė dhe e pjesės tjetėr tė Ballkanit perėndimor konsiderohet si njė pėrparėsi e Bashkimit Europian.

Sic ėshtė pėrcaktuar edhe nėe Samitin e Zagrebit, harta e Europės nuk do tė jetė e plotė pa Ballkanin Perėndimor.

Pas gjithė etapave dhe hapave qė ka hedhur Shqipėria nė kėto vitet e fundit, njė ngjarje tepėr e rėndėsishme historike tėrheq vėmendjen. Ardhja e Presidentit tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės nė Tiranė. Lajm ky i mikpritur nė mėnyrėn mė tė lartė tė qeverisė shqiptare. Kemi dy elemente tė rėndėsishėm qė mund tė vėrejmė nė kėtė vizitė.

Sė pari, ėshtė mundėsia qė Shqipėria se afėrmi tė bėhet anėtarė e Organizatės sė Traktatit tė Atlantikut Verior(NATO), objektivat e tė cilės realizohen pėrmes vendosjes sė njė garancie kolektive ndaj cdo agresioni dhe permes bashkėpunimit nė cėshtjet e mbrojtjes pėrfshire kėtu edhe njė bashkėpunim tė ngushtė politik.

Sė dyti, cėshtjen aq tė rėndėsishme, mbėshtetjen pėr statusin final tė Kosovės, nje plagė kjo e pėrmendur nė preambulen e Kushtetutės shqiptare ku thuhet, “Populli Shqipėtar aspiron prej shekujsh pėr identitetin dhe bashkimin kombėtare”..  Presidenti Bush nė fazėn e dytė tė  mandatit tė tij, rikthen vemendjen nė rajonin tonė dhe konfimon pikėrisht (jo pa qėllim) ardhjen e tij nė Tiranėn zyrtare. Zgjidhja e statusit tė Kosovės nuk pėrfaqėson mė vetėm vetvetėn por ka marrė tashmė njė kuptim thelbėsor gjeopolitik. Edhe ėnderrat mund tė kthehen nė realitet.

(Autorja ėshtė pedagoge nė Universitetin e Shkencave Sociale)